Burgerjournalistiek en burgerpersfotografie

Binnen de journalistiek is er sinds de opkomst van mobiele telefoons en sociale media een ontwikkeling aan de gang. Waar een verslaggever zich voorheen met een enorme camera moest haasten naar een nieuwswaardige gebeurtenis om een plaatje of video te schieten, kan nu ieder persoon met een greep naar zijn broekzak gebeurtenissen documenteren. Laat staan het versturen van het beeldmateriaal. Waar dat vroeger analoog ging of via een traag modem, is het versturen van foto’s en filmpjes nu een fluitje van een cent. Dit fenomeen, waarin amateurjournalisten nieuwsbeelden verspreiden van gebeurtenissen waar men toevallig tegenaan loopt, noemt men ‘burgerjournalistiek’ (Huub evers, Media Ethiek, 2011).

Deze opkomst betekent flinke concurrentie van het traditionele journalistieke beroep. Waar media kanalen zoals de krant of het journaal goud geld moet neerleggen om beelden te gebruiken van een professionele verslaggever, kunnen amateurbeelden vaak voor een schijntje of zelfs gratis getoond worden (Martine Braam, De Nieuwe Reporter, 2015; Reyer Boxem, VillaMedia, 2021).  Echter zijn de de meningen verdeeld over de opkomst van burgerjournalistiek en staan burgerjournalisten in sommige gevallen lijnrecht tegenover de professionele fotografen.

Voordelen

Een belangrijk voordeel van burgerjournalistiek is de snelheid. Waar een professionele fotograaf vaak nog moet vertrekken van een redactie om mooie beelden te schieten van een nieuwswaardig tafereel, zijn er nagenoeg altijd ‘burgers’ met een mobiel in de aanslag, per toeval, ter plaatse. Hierdoor kunnen ‘gewone mensen’ in sommige gevallen, sneller nieuws verspreiden dan traditionele verslaggevers. 

Deze snelheid van burgerjournalisten is bijvoorbeeld zichtbaar na de crash van US Airways vlucht 1549 in de Hudson rivier in 2009. Deze spraakmakende foto is gemaakt door een toevallige passant en bereikte als eerste het nieuws via Twitter. Een professionele fotograaf had nooit met deze snelheid een foto kunnen publiceren (Martine Braam, De Nieuwe Reporter, 2015). 


Ook dichter bij huis kunnen we hiervan voorbeelden zien. Je herinnert je vast nog de rellen tegen corona maatregelen van januari 2021. Veel amateurverslaggevers gingen de straat op om beelden te maken van de ongelooflijke gebeurtenissen die zich die dag afspeelde en postten dit op sociale media. Via deze weg was het mogelijk om snel een compleet overzicht te krijgen van de situatie en als het ware bijna zelf aanwezig te zijn tussen de relschoppers. 

(compilatie livestreams, youtube, 11.35-12:40)

Naast snelheid is diversiteit ook een belangrijk argument dat wordt gebruikt om de voordelen van burgerjournalistiek aan te duiden. Volgens Mark Deuze, hoogleraar journalistiek en media, van de Universiteit Leiden, zijn journalisten vaak hoogopgeleide witte mannen. Deze homogeniteit van nieuws producenten kan doorgaans een eenzijdig beeld geven. Door middel van burger journalistiek en fotografie kunnen er nieuwe, bredere en diverse invalshoeken ontstaan in de productie van nieuws (Marjolein van Heemstra, Trouw, 2007). Een goed voorbeeld hiervan is de documentatie die de aanleiding voerde van de Black Lives Matter protesten in de VS. De zwarte man, Eric Garner, wordt door de politie als gevolg van overmatig politiegeweld gedood.

De beelden met Eric Garner, gemaakt door een amateur, gaan de hele wereld over en laten een ietwat onbekend beeld zien voor velen, namelijk de politie als agressor.

Daarnaast wordt er ook beargumenteerd dat ‘mainstream-media’ een bepaalde (politieke) agenda volgen en dat burgerjournalisten een objectieve blik hebben omdat zij niet gebonden zijn aan een organisatie. Echter ontkrachten journalisten dit fenomeen en herkennen een aantal gevaren in de opkomst van burgerjournalistiek.

Nadelen

Mediasocioloog van de Amsterdamse hogeschool Theo Ploeg, uit ook zijn zorgen. Ploeg stelt dat waar beelden van een professionele journalist altijd langs een redactie gaan. Deze redactie beoordeeld gemaakte beelden op ethische en nieuwswaarden, waardoor onethische en schokkende beelden worden uitgefilterd (Marjolein van Heemstra, Trouw, 2007). In burgerjournalistiek bestaat deze tussenstap niet. Fotos en video’s waar discussie over bestaat zijn bijvoorbeeld de volgende beelden die gemaakt zijn tijdens de terroristische aanslag op de Bataclan in Parijs in 2015.

In deze video zie je mensen vluchten voor hun leven, schreeuwend om hulp. Mogen deze beelden gemaakt door een omstander, zomaar overal gedeeld worden? Experts zeggen dat er gevaar bestaat voor een cultuur waarin omstanders voorrang geven aan het maken van exclusieve beelden in plaats van mensen in nood hulp te bieden (Huub Evers, Media-Ethiek, 2011). Ongelukken en situaties waarin mensen in nood zich bevinden zouden vooral ramptoeristen trekken in plaats van mensen die hulp willen bieden aan slachtoffers.

Hierover is ook bij de volgende video discussie geweest.

Een burgerjournalist filmt een gezin die uit de auto stapt in de Beekse bergen, wat nadrukkelijk verboden is. Hier wordt het gezin geconfronteerd met een gevaarlijke situatie. Naderhand krijgt de persoon die de video geplaatst heeft veel kritiek over zich heen, waarom filmt hij het gezin in plaats van dat hij ze helpt?

Vooral professionele fotojournalisten bekijken de ontwikkelingen binnen burgerjournalistiek met argusogen. Aangezien burger journalistiek sneller en goedkoper is, rijst de vraag: bestaat de baan van fotojournalist straks nog wel? Veel fotojournalisten van de nieuwsredactie zoeken om deze reden hun heil ergens anders. Nieuws mediums lijken minder waarde te hechten aan kwalititatief goede fotos en kiezen vaker voor goedkope burgerjournalist beelden (Reyer Boxem, Villamedia, 2021). Wellicht neemt de burger journalist de rol van de professionals in de toekomst helemaal over, wat denk jij?